Hit (1314) Y-2009

Abdülkadir İnan

Künyesi : Prof.Dr. Lakabı :
Tabakası : 19.Yüzyıl E-Posta :
D.Yeri : Şıgay / Çagay (Han Külmek) köyü D.Tarihi : 1889
Ö.Yeri : Ankara Ö.Tarihi : 1976
Görevi : Editör,Müderris,Öğretim Üyesi,Yazar Uzm.Alanı : Türkoloji
Görev Aldığı Kurumlar : Mezuniyet :
Bildiği Diller : Almanca, Farsça, İngilizce, Rusça Mezhebi : İtikad : , Amel : , Ahlak :
Ekleyen : /2008-02-13 Güncelleyen : /0000-00-00

Abdülkadir İnan
Asıl adı Fethilkadir Mustafaoğlu Süleymanov'dur.
Yazılarında bazen A. Başkurt, A. Cılkıbay, F. Süleyman, Abdülkadir Cılkıbay, Türkistanlı, Türkmen, Abdülkadir, İdiloğlu. Fethülkadir Süleyman, Ulukatayoğİu imzalarını kullandı.
Ailesi Başkurtlann 1864'te iskân edilen Ulu Katay boyunun Kazbörü / Gazi Börü kolundandı. İlköğrenimini Rus-Başkurt ve Çagay'da açılan usûl-i cedide mekteplerinde yaptı,
Troitski'deki Resüliye Medresesinden mezun oldu.
Yüksek Muallimler Mektebini (1914) bitirdi.
1915-23 yıllan arasında ortaokullarda öğretmenlik yaptı.
1915'te Mahkeme-i Şer'iyye Kurulu önünde din ilimlerinden imtihan vererek müderris unvanı ve diplomasını aldı.
Başkurt hükümetinin Başkurt gazetesinde editör olarak çalıştı.
Başkurt Otonom Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulunca Eğitim Bakanlığında fen bölümü başkanlığı görevine getirildi.
1919-20'de Leningrad kütüphanelerinde çalıştı. Birçok değerli eseri Başkurt kütüphanelerine taşıdı. Daha sonra Taşkent'e gitti. Kazak-Kırgız ortaokulunda öğretmenlik yaptı, bir süre de Yesi'de tarih öğretmeni olarak çalıştı.
Semerkand'a çağrıldı ve 1923'te Başkurt Millî Azatlık hareketinin lideri Zeki Velidi Togan ile yabancı ülkelere gitti.
1923'te İran ve Afganistan'da bir yıl kadar kaldı. 1924'te Hindistan'a, oradan da Avrupa'ya geçti. Marsilya, Paris ve Berlin'de kısa sürelerle yaşadıktan sonra 1925 Temmuz'unda İstanbul'a geldi ve Türkiyat Enstitüsüne asistan olarak girdi.
1933'te Türk Dil Kurumunun daveti üzerine asistanlıktan ayrılıp Ankara'ya yerleşti.
Atatürk'ün dille ilgili çalışmalarında yakınında bulundu. 1935'te Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesinin kuruluşu sırasında Doğu Türk Lehçeleri profesörlüğüne atandı.
1944'te kendisine profesörlük unvan ve kadrosu verilerek mütercim, okutman, Öğretim görevlisi gibi adlarla 1955'e kadar aynı dersleri okutmaya devam etti.
1961'de Diyanet işleri Başkanlığı Müşavere Heyetine üye seçildi. Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumunda üyelik, başuzmanlık yaptı.
Nisan 1964'ten itibaren Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsünde aslî üye oldu.
Bir trafik kazası geçirince bu görevlerinden ayrıldı.
İlk yazısı 1908'de Vakit gazetesinde çıktı. Birçok tarih, edebiyat, folklor, etnografı, dilbilimi ve arkeoloji konularında üç yüz kadar makale ve ilmî çalışmaları yayımlandı.
Araştırmalarında daha çok Başkurt halkının geçmişine yer verdi. 1910'da folklor araştırma ve derlemelerine başladı. önce yalnız Başkurtlar üzerinde çalışırken, Zeki Velidi Togan'ın etkisiyle, Kazak-Kırgız, Altay ve Özbek folkloru, özellikle Manas destanı ve Şamanizm hakkında pek çok inceleme yapıp belge topladı.
Edebiyatla 1913-16 yılları arasında aktif olarak ilgilenerek nesir ve nazım alanlarında eserler verdi. Şiirlerinde yaşadığı zamanın zorluklarını, halkının çektiği acıları ve eski yayla hayatının özlemini dile getirdi.
Zeki Velidi Togan ile Yeni Türkistan dergisini (1927) kurdu.
Birkaç arkadaşıyla Halk Bilgisi Haberleri adlı dergiyi çıkardı. Yazıları Vakit (Orenburg), Sura (Orenburg), TaârifüI-Müslimîn (İstanbul), Başkurt (Orenburg), Akyol (Taşkent), Yeni Kafkasya, Türkiyat Mecmuası, Türk Yurdu, Yeni Türkistan, Emel (Romanya), Halk Bilgisi Haberleri, Türk Hukuk ve İktisat Mecmuası, Atsız, Azerbaycan Yurt Bilgisi, Çığır, Tarih Arkeoloji, Etnografya Dergisi, Ülkü İstanbul Darülfünun İlahiyat Fakültesi Mecmuası, Hakimiyet- i Mîlliye, Yeni Türk, Bozkurt, Kopuz, Oluş, Türk Dili-Belirt en, Belleten, Varlık. Çınar, İnkılâpçı Gençlik, Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları, Gök-Börü, Türk Ama-a, Türk Sazı, Akşam, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Doğu, Orhon, Türk Hukuk Tarihi Dergisi, Türk Dili ve Tarihi Hakkında Araştırmalar, Türk Dili, Oğuz, İlahiyat Fakültesi Dergisi, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı, Dünya, Türk Folklor Araştırmaları, Selâmet. Türk Kültürü, Cultura Tıırcica, Bayrak gibi yayınlarda yer aldı.
Fuat Köprülü, Zeki Veiidi Togan, Jean Deny, Reşit Rahmeti Arat armağan kitaplarında makaleleri; İslâm, Türkoloji, Dünya ansiklopedilerinde yazdığı maddeleri yayımlandı. Philologiae Turcocae Fundamenta'ya "Kumuk Edebiyatı" maddesini yazdı.
Türk Tarih Kurumu için hazırlamakta olduğu Atatürk'le ilgili hatıraları yarım kaldı.
Bu çalışmadan önce yazmaya başladığı anılarının ancak Rusya ile ilgili bölümünü bitirebilmişti.
Divanu Lugati't-Türk ve Kutadgu Bilig ile ilgili çalışmalarda önemli hizmetleri oldu.

ESERLERİ:


OYUN:

  • Salavat Batır (Sterlitamak. 1919).


ARAŞTIRMA:

  • Birinci İlmi Seyahata Dair Rapor (1930),
  • Türkoloji Ders Hulâsaları (1936),
  • Güneş-Dil Teorisi Üzerine Ders Notlan Türkoloji il (1936),
  • Türkoloji Ansiklopedisi Üzerine Bir Kalem Deneyi (I. Forma, M. Şakir Ülkütasır ile, 1938),
  • Tarihte ve Bugün Şamanizm (1954),
  • Kur'an Kerim'in Türkçe Tercemeleri Üzerinde Bir İnceleme (1961),
  • Hurafeler ve Menşeleri (1962),
  • Makaleler ve İncelemeler (başlangıç kısmında biyografisi var. Hikmet Tanyu, tar. 1968),
  • Eski Türk Dini Tarihi (1975).

ÇEVİRİ:

  • Türkistan Sanatkârları Risalesi (Samoyloviç'ten, 1929),
  • Moğolların İçtimai Teşkilâtı (B.Y. Vladimİrtsov'dan, 1944),
  • Türkmen Tarihi (Barîhold'dan),
  • Manas Destanı (1972).