Hit (6809) K-835

el İktisad fil İtikad

Yazar Adı : Gazali, Muhammed b. Muhammed el Gazali İlim Dalı : Akaid
Kitap Dili : Arabça Kitap Tipi :
Konusu : Sitedeki Kayıt Türleri :
Ekleyen : Nurgül Çepni/2009-05-19 Güncelleyen : /2014-09-18

el-İktisâd fi'l-i'tikâd

Gazzâlî'nin (ö. 505/1111) kelâma dair eseri.

İhyaü ulûmi'd-dîn'de adı geçen el-İktisâd'ın çeşitli yerlerinde Tehâfütü'l-felâsife, Miyârü'l-İlm, Mihakkü'n-nazar ve Fedâ'ihu'l-Bâtmiyye'ye atıfların yapılmış olmasına bakarak kitabın 488 (1095) yılı civarında yazıldığını söylemek mümkündür. Dört girişle (temhîd) dört ana bölüm (kutub) halinde düzenlenen eserin birinci girişinde kelâmın İslâmî ilimler arasındaki yeri ve önemi, ikinci girişte bu ilmin iman zaafına müptelâ olmuş kimseleri tedavi etmek için gerekli olduğu, üçüncüsünde kelâm ilmiyle meşguliyetin farz-ı kifâye oluşu, dördüncü girişte de konuların işlenişinde takip edilen metotlar üzerinde durulmuştur.

el-İktisâd'ın birinci bölümü zât-ı ilâhiyye konusuna ayrılmıştır. Burada Allah'ın varlığının ispatına yer verildikten sonra tenzîhî sıfatlara temas edilmiş, istiva ve nüzul gibi haberi sıfatların tenzih açısından değerlendirilmesi yapılmış ve rü'ye-tullah meselesi ele alınmıştır. Bölümün sonunda vahdâniyyet sıfatı üzerinde durulmuş, şirk nazariyelerine burhân-ı temânü' metoduyla cevap verilmiştir.
Eserin İkinci bölümünde Allah'ın sübûtî sıfatlarının kapsam ve özellikleri ayrıntılı biçimde açıklanmış, bu sıfatların zât ile kaim ezelî ve ebedî mânalar olması ve esmâ-i hüsnânın bunların her birine çeşitli açılardan delâlet etmesi gibi hususlar üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölüm Allah'ın fiilleri hakkında olup burada önce vücûb, hüsün, kubuh, abes, sefeh ve hikmet terimleri açıklanmış, ardından bütün ilâhî fiillerin Allah'ın zâtına nisbetle cevaz statüsünde olduğu düşüncesinden hareketle kulların mükellef tutulması, onların iyi ve kötü davranışlarına mükâfat ve ceza verilmesinin Allah için sorumluluk ifade etmediği hususu ele alınmış, bütün ilâhî fiillerin hikmet çerçevesinde cereyan ettiği belirtilmiştir. Aynı bölümde vahiy tebliğinin ulaşmaması halinde dinî mükellefiyetin oluşmayacağı konusu da işlenmiş, bölümün sonunda nübüvvet müessesesinin genel konumuna temas edilmiştir. Eserin dördüncü bölümünde Hz. Peygamberin nübüvvetinin ispatı, sem'iyyât bahisleri, imamet ve tekfir meseleleri ele alınmıştır.
Gazzâlî'nin "mutaassıp bid'atçılara cevap teşkil etmesi açısından yeterli bir kitap" olarak nitelediği el-İktişâd isminden de anlaşılacağı üzere orta yoğunlukta bir eserdir. İhya'ü Ulûmi'd-dîn'in ikinci kitabı olan "Kavâ'idül akâid"e göre kelâm metoduna daha yakın olan el-İktisâd'ın bilhassa giriş bölümlerinde metodolojiyle ilgili olarak önemli bilgiler verilmektedir. Mantık kurallarının özellikle isbât-ı vâcib alanında uygulandığı ilk Sünnî eserlerinden biri olan el-İktisâd'da konular hem nakle hem akla dayanılarak ele alınmıştır. Kitabın sonunda, Mu'tezile ve Müşebbihe gibi itikadî mezhep mensuplarını yanlış tevillerinden dolayı tekfir etmekten kaçınmasının gerekliliği üzerinde durulması Gazzâlî dönemi açısından ayrı bir anlam ifade etmektedir.
İsmi Şîa kelâmcılarından ebu Cafer et-tusi'nin el-iktisad fima yete'allaku bi'l-itikâd (Necet 1399/1979) adlı eserini çağrıştıran el-İktisâd fi'l-itikad birçok defa basılmış ilmî neşri ise İbrahim Agâh Çubukçu ve Hüseyin Atay tarafından gerçekleştirilmiştir (Ankara 1962). Ayrıca herhangi bir nüsha belirtilmeden yapılmış bir neşri daha mevcuttur. Eser Kemal ve Osman Zeki Soyyiğit tarafından Türkçe'ye tercüme edilmiştir. Kitabı Miguel Asin Palacios İspanyolca'ya Abdurrahman Ebû Zâid İngilizce'ye al-Ghazali on Diuine Predicates and Their Properües, (Lahore 1970) çevirmiştir.
el-İktişâd'da yer alan konular üzerinde bazı müstakil çalışmalar da yapılmış olup bunların başlıcaları şunlardır. Serge de Beaurecueil, "Gazzâlî et S. Thomas d'Aquin: Essai sur preuve de l'existence de Dieu proposee dans 'Iqtisâd et sa compparaison avec les 'voies' thomistes Michael E. Marmura, "al-Ghazali on Bodily Resur-rection and Causality in Tahafut and the lqtisad a.mlf., "Ghazali's Chapter on Divine Povver in the tisad.

1.Baskı : Baskı Isim (TR) : el-İktisâd fi'l-i'tikâd / Baskı Isim (AR) : / Ebat : Standart / Yayın Evi : Daru Kuteybe / Yayın Yeri : Beyrut / Yayın Tar. : 2003 / Baskı Dili : Arabça / Özellik : Dr. İnsaf Ramadan Tahkiki / Sayfa Adedi : 95 / Açıklama : / Konu Fihristi :
2.Baskı : Baskı Isim (TR) : el-İktisâd fi'l-i'tikâd / Baskı Isim (AR) : / Ebat : Standart / Yayın Evi : Daru'l-Kütübi'l-İlmiyye / Yayın Yeri : Beyrut / Yayın Tar. : 1983 / Baskı Dili : Arabça / Özellik : / Sayfa Adedi : 174 / Açıklama : / Konu Fihristi :
3.Baskı : Baskı Isim (TR) : el-İktisâd fi'l-i'tikâd / Baskı Isim (AR) : / Ebat : Standart / Yayın Evi : el-Hikme / Yayın Yeri : / Yayın Tar. : 1994 / Baskı Dili : Arabça / Özellik : Muvaffak Fevzi el-Cebir Tahkiki / Sayfa Adedi : 235 / Açıklama : / Konu Fihristi :
4.Baskı : Baskı Isim (TR) : el-İktisâd fi'l-i'tikâd / Baskı Isim (AR) : / Ebat : Standart / Yayın Evi : A. Ü. İ. F. Yayınları, Nur Matbaası / Yayın Yeri : Ankara / Yayın Tar. : 1962 / Baskı Dili : Arabça / Özellik : Prof.İbrahim Agâh Çubukçu&Prof.Hüseyin Atay Neşri / Sayfa Adedi : 145 / Açıklama : / Konu Fihristi :
...