Hit (3029) K-1255

Mizan el İtidal Fi Nakd er Rical

Yazar Adı : ez Zehebi , İlim Dalı : Hadis
Kitap Dili : Kitap Tipi :
Konusu : Sitedeki Kayıt Türleri :
Ekleyen : /2014-09-30 Güncelleyen : Fıkıh Dersleri/2014-10-02

Mizanü'l-İtidal (Mîzânü'-i'tidâl fî nakdi'r-ricâl)
Zehebî'nin (ö. 74S/1348) zayıf râvilere dair en önemli eseri.

Tam adı Mîzânü'I-i'tidâl fî nakdi'r-ricâl olup Zehebî'nin zayıf râvilerle ilgili çalışmalarının en Önemlisidir ve aynı konudaki el-Muğnî fi'd-duafa adlı eserinden sonra kaleme alınmıştır.
Müellif kitabına kasten hadis uyduran, duymadığı bir hadisi duyduğunu ileri süren yalancı râvileri, hadis uydurmakla itham edilenlerİ, çok hata etmeleri sebebiyle rivayetlerine güvenilmeyenleri, yeterince dindar ve adaletli bulunmayan hadis hafızlarını, rivayetleri terkedilmese bile hafızaları zayıf olduğu İçin yanilan muhaddısleri, güvenilir sayılmayan ve fazla bilinmeyen gevşek râvileri, tanınmayanları, sika olmakla biriikte bid'atçı diye bilinenleri, sahâbî ve dört fıkıh imamı dışında herhangi bir şekilde eleştirilen diğer râvileri aldığını belirtmektedir.
Zehebî bazı tanınmış ve güvenilir şahsiyetlerin, haklarındaki önemsiz tenkitler dolayısıyla bu esere alınmasını doğru bulmamakla birlikte çalışmasında kendisini Örnek aldığı İbn Adıy gibi münekkitlerin bu tür isimlere kitaplarında yer verdiklerini dikkate alarak kendisinin de aynı yolu izlediğini söyler.
11,053 biyografinin yer aldığı eserde önce adlarıyla bilinen erkek ve kadın râviler, daha sonra künyeleriyle. babalarının adıyla, nis-beleriyle bilinenler, adları bilinmeyen erkekler ve kadınlar, künyeleriyle bilinen kadınlar, adı bilinmeyip "falanın validesi" diye anılanlar zikredilmiştir. Şahıslar hem kendi adları hem babalarının adlarına göre alfabetik olarak sıralanmış, bunlardan Kütüb-i Sitte râvisi olanlara birer rumuzla işaret edilmiş, râvinin tabakasını tesbite yarayacak kadar birkaç hoca ve talebesinin adı verilmiş, cerh ve ta'dîl âlimlerinin onlar hakkındaki tenkitleri zikredilmiş, daha çok İbn Adîy'nin el-Kâmil'i ile İbn Hibbân'ın el-Mecrûhîn"inden faydalanılarak bunların eleştirilmesine sebep olan bazı rivayetleri nakledilmiştir.
İbn Hacer el-Askalânî'nin, sahasındaki eserlerin en derli toplusu olduğunu söylediği Mîzânü'l-İtidâl'in başlıca kaynaklan Yahya b. Saîd el-Kattân, Yahya b. Maîn, Ali b. Medînî, Ahmed b. Hanbel, Fellâs, Ebû Hayseme Züheyr b. Harb, Ebû Zür'a er-Râzî, Ebû Hatim er-Râzî, Buhârî. Müslim, Nesaî, İbn Huzeyme, Ebû Bişr ed-Dûlâbî, Ukaylî, İbn Ebû Hatim, İbn Hibbân ve Hâkim en-Nîsâbûri nin eserleridir. Zehebî. en çok İbnü'r-Rûmiyye'nin el-Hâfil fî tezyîli (tekmileti)'l-Kâmil li'bnî 'Adîy'sin-den faydalandığını belirtmektedir.

Mîzânü'l-itidâl
Leknevi (1301), Kahire ve Beyrut'ta yayımlanmıştır.

Eser üzerinde hadis âlimleri zeyil ve ihtisar çalışmaları yapmıştır.
Zehebi nin talebesi Ebü'I-Mehâsin el-Hüseynı et-Ta'-lîk alâ Mîzâni'l'İtidâl'ınde kitapta gördüğü hatalara işaret etmiş ve ona yeni isimler eklemiştir.
Diğer talebesi Ebü'l-Fidâ İbn Kesir, et-Tekmü fi'l-cerh ve't-ta'dîl ve mafrifeti's-sikât ve'z-zu'afâ ve'l-mecahil'inde Mizzî'nin Tehzîbü'l'Kemâl'i ile bazı ilâvelerle İhtisar etmiştir.
Zeynüddin el-lrâki, Mîzânü'l-İtidâl'de. bulunması gerektiği halde müellifin eserine almadığı 799 râviyi Zeyl alâ Mîzûni'l-itidâl"inde alfabetik olarak bir araya getirmiştir.

Sibt Îbnü'l-Acemî. Mîzânü'l-İtidâl üzerinde Nakdü'n-noksân fî miyâri'l-Mîzân ve Neslü himyân fî mi'yâri'l'Mîzân (نثل الهميان في معيار الميزان.)adlı iki çalışma yapmıştır.
İbn Hacer el-Askalânî, 400'den fazla kaynağa başvurmak suretiyle [1405] eserin hem muhtasarı hem zeyli ve ikmali mahiyetindeki Lisânü'l-Mîzân'ını telif etmiş; ölümüne kadar kırk yedi yıl çalıştığı bu eserine hocası Zeynüddin el-lrâki"-nin Zeylindeki râvileri aynen alarak onları "zâl" rumuzuyla, aynı özelliklere sahip diğer râvilerden kendisinin tesbit ettiklerini ise ziyade anlamında "ze" harfiyle göstermiştir. Eserde cerh ve ta'dîli yapılan râvilerin sayısı çeşitli baskılara göre değişmektedir. (Haydarâbâd neşrine göre mükerrer ve ilâvelerle birlikte 15.541, M. Abdurrahman el-Mar‘aşlî neşrine göre 15.739, Abdülfettâh Ebû Gudde neşrine göre ise mükerrersiz ve ilâvesiz olarak 9164’tür).İbn Hacer, 3577 râviyi Mîzânül itidal'de yer almalarına rağmen bu râvilerin Tehzîbü't-Tehzîb'in aslı olan Tehzîbü'l-Kemâl de bulundukları gerekçesiyle onları Lisânü'l-Mîzân'a almamış, fakat eserinin son kısmında müstakil olarak zikretmiştir.(Haydarâbâd 1331, VII, 167-535; nşr. Muhammed Abdurrahman el-Mar‘aşlî, VIII, 187-599).
İbn Hacer eser üzerinde başka çalışmalar da yapmış, kitapta sonradan belirlediği bazı hataları göstermek ve ona alınması gereken râvileri ilâve etmek üzere Tahrîrü'l-Mîzân'ı kaleme almış, Zehebî'nin aynı eserde gerekçesini söylemeden zayıf kabul ettiği râvilere dair Takvîmü'l-Lisân'ı ve 2000'e yakın biyografi ihtiva eden Zeylü'l-Mîzân'ı yazmıştır.
Lisânü'î-Mîzân'a dair Süyûtî'nin de Zevû'idü'l-Lisân "ale'l-Mîzân adlı bir çalışması vardır.(Keşfü’z-zunûn, II, 1918).
Muhammed Abdürraûf el-Münâvî, el-Münteka min Lisâni'l-Mîzân'ın-da eserdeki mevzu, münker ve metruk rivayetleri alfabetik olarak bir araya getirmiştir.

Lisânü'l-Mîzân ilk defa Haydarâbâd-Dekken'de yayımlanmış Muhammed Abdurrahman el-Mar'aşlî eser üzerinde Fethu'l-mennân bi mukaddimeti Lisânı'l-Mîzân adıyla bir çalışma yaptıktan sonra onu tahkik etmiş, son cildi fihrist olmak üzere tekrar neşretmiştir.
Lisânü'l-Mîzân'ın yeni bir neşri de Abdülfettâh Ebû Gudde tarafından gerçekleştirilmiştir.
Kasım Ali Sa'd, Menhecü'z-Zehebî fî Mîzâni'l-itidâl adıyla bir yüksek lisans tezi yapmış, Muhammed İbrahim Dâvûd İşhâze el-Mevsılî de er-Ruvât ellezîne vessekahüm el-îmâm ez-Zehebî fî Mîzâni'l-itidâl ve kad tekelleme fî him badii'n-nükkad min haysül-bid'a ismiyle hazırladığı mezuniyet tezini daha sonra yayımlamıştır.
Mîzânü'l-itidâl'deki hadisler üzerinde Berku't-Tevhîdî Sâhibzâde'ninel-Miftâĥu’l-kebîr li-eĥâdîŝi’l-Mîzân ve’t-Târîħi’l-kebîr [Lahor 1404/1984]) ve Ebû Abdurrahman Mahmûd el-Cezâirî'nin (Bulûġu’l-âmâl fî tertîbi eĥâdîŝi Mîzâni’l-iǾtidâl [Riyad 1412/1991]de çalışmaları vardır.


BİBLİYOGRAFYA:Zehebî, Mîzânü’l-iǾtidâl (nşr. Ali Muhammed Muavvaz v.dğr.), Beyrut 1416/1995; ayrıca bk. neşredenlerin girişi, I, 86-93; Zeynüddin el-Irâkī, Źeylü Mîzâni’l-iǾtidâl (nşr. Abdülkayyûm Abdürabbinnebî), Riyad 1406, neşredenin girişi, s. 7-9, 12-14, 31-45; İbn Hacer el-Askalânî, Lisânü’l-Mîzân (nşr. M. Abdurrahman el-Mar‘aşlî), I-X, Beyrut 1416/1996; Keşfü’ž-žunûn, II, 1917-1918; Beşşâr Avvâd Ma‘rûf, eź-Źehebî ve menhecühû fî kitâbeti Târîħi’l-İslâm, Kahire 1976, s. 193-201; Ömer b. Hasan Osman Fellâte, el-VażǾ fi’l-ĥadîŝ, Dımaşk-Beyrut 1401/1981, III, 431-435; MaǾa’l-Mektebe, s. 134-135; Şâkir Mahmûd Abdülmün‘im, İbn Ĥacer el-ǾAsķalânî ve dirâsetü muśannefâtihî ve menhecihî ve mevâridihî fî Kitâbi’l-İśâbe, Bağdad, ts. (Dârü’r-risâle), I, 519-523; M. Abdurrahman el-Mar‘aşlî, Fetĥu’l-mennân bi-muķaddimeti Lisâni’l-Mîzân, Beyrut 1415/1995. M. Yaşar Kandemir

...